ಸರ್ಕಾರಿ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಲಂಚ ಸ್ವೀಕರಿಸುವ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಅವರನ್ನು ಬಲೆಗೆ ಬೀಳಿಸಲು ಬಳಸುವ ಪ್ರಮುಖ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ವಿಧಾನವೆಂದರೆ ಫೀನಾಲ್ಫ್ಥಲೀನ್ (Phenolphthalein)ಪರೀಕ್ಷೆ. ಭ್ರಷ್ಟಾಚಾರ ವಿರೋಧಿ ದಳಗಳು ಈ ವಿಧಾನವನ್ನು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಬಳಸುತ್ತಿವೆ. ಲಂಚ (bribe) ಸ್ವೀಕರಿಸುವಾಗ ಅಧಿಕಾರಿಯನ್ನು ಹಿಡಿಯಲು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಬಳಸುವ ಕೆಮಿಕಲ್ ಫೀನಾಲ್ಫ್ಥಲೀನ್ (Phenolphthalein) ಆಗಿದೆ.
ಫೀನಾಲ್ಫ್ಥಲೀನ್ ಎಂಬುದು ಬಣ್ಣರಹಿತ ರಾಸಾಯನಿಕ ಪುಡಿಯಾಗಿದ್ದು, ಲಂಚದ ನೋಟುಗಳ ಮೇಲೆ ಹಚ್ಚಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆರೋಪಿಯು ಈ ನೋಟುಗಳನ್ನು ಸ್ಪರ್ಶಿಸಿದಾಗ, ಪುಡಿ ಕೈಗೆ ಅಂಟುತ್ತದೆ. ನಂತರ ಆರೋಪಿಯ ಕೈಗಳನ್ನು ಸೋಡಿಯಂ ಕಾರ್ಬೊನೇಟ್ ದ್ರಾವಣದಲ್ಲಿ ತೊಳೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕೈಯಲ್ಲಿ ಫೀನಾಲ್ಫ್ಥಲೀನ್ ಇದ್ದರೆ, ದ್ರಾವಣವು ತಕ್ಷಣ ಗುಲಾಬಿ ಬಣ್ಣಕ್ಕೆ ತಿರುಗುತ್ತದೆ. ಇದರಿಂದ ಲಂಚ ಸ್ವೀಕರಿಸಿದ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಸಾಕ್ಷ್ಯ ಸಿಗುತ್ತದೆ.
ಲಂಚದ ಪ್ರಕರಣಗಳಲ್ಲಿ ದೂರುದಾರರು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕರ್ನಾಟಕ ಲೋಕಾಯುಕ್ತ ಅಥವಾ ಭ್ರಷ್ಟಾಚಾರ ವಿರೋಧಿ ದಳಕ್ಕೆ ದೂರು ನೀಡುತ್ತಾರೆ. ದೂರು ಪರಿಶೀಲಿಸಿದ ನಂತರ ಟ್ರ್ಯಾಪ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ರೂಪಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ವೇಳೆ ಲಂಚದ ಹಣದ ನೋಟುಗಳಿಗೆ ಫೀನಾಲ್ಫ್ಥಲೀನ್ ಹಚ್ಚಿ, ಸ್ವತಂತ್ರ ಸಾಕ್ಷಿದಾರರ ಸಮ್ಮುಖದಲ್ಲಿ ಪೂರ್ವ ಮಹಜರು ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಆರೋಪಿಯು ಲಂಚ ಸ್ವೀಕರಿಸಿದ ಕೂಡಲೇ ತನಿಖಾ ತಂಡ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆ ನಡೆಸಿ, ಕೈ ತೊಳೆಯುವ ಪರೀಕ್ಷೆ ನಡೆಸುತ್ತದೆ. ದ್ರಾವಣ ಗುಲಾಬಿ ಬಣ್ಣಕ್ಕೆ ತಿರುಗಿದರೆ, ಅದು ಆರೋಪಿಯು ನೋಟುಗಳನ್ನು ಸ್ಪರ್ಶಿಸಿರುವುದಕ್ಕೆ ಸೂಚನೆ ಆಗುತ್ತದೆ. ಈ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಪಂಚನಾಮೆಯಲ್ಲಿ ದಾಖಲಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
ನಂತರ ಲಂಚದ ಹಣವನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕೈ ತೊಳಕಿದ ದ್ರಾವಣವನ್ನು ಸೀಲ್ ಮಾಡಿ ಫಾರೆನ್ಸಿಕ್ ಲ್ಯಾಬ್ಗೆ ಕಳುಹಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆರೋಪಿಯನ್ನು ಬಂಧಿಸಿ ನ್ಯಾಯಾಲಯಕ್ಕೆ ಹಾಜರುಪಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
ನ್ಯಾಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಫೀನಾಲ್ಫ್ಥಲೀನ್ ಪರೀಕ್ಷೆ ಸಹಾಯಕ ಸಾಕ್ಷ್ಯವಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಶಿಕ್ಷೆ ವಿಧಿಸಲು ಲಂಚ ಕೇಳಿದುದು (Demand) ಮತ್ತು ಲಂಚ ಸ್ವೀಕರಿಸಿದುದು (Acceptance) ಸಾಬೀತಾಗುವುದು ಅತ್ಯಾವಶ್ಯಕವಾಗಿದೆ.
ಇದು ಹೇಗೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತದೆ? :
ಫೀನಾಲ್ಫ್ಥಲೀನ್ ಒಂದು ಬಣ್ಣರಹಿತ ರಾಸಾಯನಿಕ ಪುಡಿ. ಲಂಚದ ನೋಟುಗಳ ಮೇಲೆ ಈ ಪುಡಿಯನ್ನು ಹಚ್ಚಲಾಗುತ್ತದೆ.ಆರೋಪಿಯು ಆ ನೋಟುಗಳನ್ನು ಸ್ಪರ್ಶಿಸಿದಾಗ, ಪುಡಿ ಕೈಗೆ ಅಂಟುತ್ತದೆ. ನಂತರ ಆ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಕೈಗಳನ್ನು ಸೋಡಿಯಂ ಕಾರ್ಬೊನೇಟ್ (Sodium Carbonate) ದ್ರಾವಣದಲ್ಲಿ ತೊಳೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕೈಯಲ್ಲಿ ಫೀನಾಲ್ಫ್ಥಲೀನ್ ಇದ್ದರೆ, ದ್ರಾವಣವು ಗುಲಾಬಿ (ಪಿಂಕ್) ಬಣ್ಣಕ್ಕೆ ತಿರುಗುತ್ತದೆ.ಇದರಿಂದ ಲಂಚ ಸ್ವೀಕರಿಸಿದುದಕ್ಕೆ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಸಾಕ್ಷ್ಯ ಸಿಗುತ್ತದೆ. ಈ ವಿಧಾನವನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಭ್ರಷ್ಟಾಚಾರ ವಿರೋಧಿ ದಳಗಳು (ACB) ಮತ್ತು ಲೋಕುಪಯೋಗಿ ತನಿಖಾ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಬಳಸುತ್ತವೆ.
ದೂರು ದಾಖಲು :
ಯಾರಾದರೂ ಸರ್ಕಾರಿ ಅಧಿಕಾರಿಯು ಲಂಚ ಕೇಳಿದರೆ, ದೂರುದಾರರು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ Karnataka Lokayukta ಅಥವಾ Anti-Corruption Bureau (ACB) ಗೆ ದೂರು ನೀಡುತ್ತಾರೆ. ದೂರುವನ್ನು ಪ್ರಾಥಮಿಕವಾಗಿ ಪರಿಶೀಲಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಟ್ರ್ಯಾಪ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆ :
ದೂರುದಾರರಿಂದ ಲಂಚದ ಹಣವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಆ ನೋಟುಗಳ ಮೇಲೆ ಫೀನಾಲ್ಫ್ಥಲೀನ್ ಪುಡಿ ಹಚ್ಚಲಾಗುತ್ತದೆ.ಸ್ವತಂತ್ರ ಸಾಕ್ಷಿದಾರರ (ಪಂಚರು) ಸಮ್ಮುಖದಲ್ಲಿ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ.ಪೂರ್ವ ಮಹಜರು (pre-trap mahazar) ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಲಂಚ ಸ್ವೀಕಾರ ಮತ್ತು ಹಿಡಿತ :
ಆರೋಪಿಯು ಲಂಚದ ಹಣ ಸ್ವೀಕರಿಸಿದ ಕೂಡಲೇ ತಂಡ ಕ್ರಮಕ್ಕೆ ಬರುತ್ತದೆ. ಆರೋಪಿಯ ಕೈಗಳನ್ನು ಸೋಡಿಯಂ ಕಾರ್ಬೊನೇಟ್ ದ್ರಾವಣದಲ್ಲಿ ತೊಳೆಯುತ್ತಾರೆ. ದ್ರಾವಣ ಗುಲಾಬಿ ಬಣ್ಣಕ್ಕೆ ತಿರುಗಿದರೆ, ಅದು ಫೀನಾಲ್ಫ್ಥಲೀನ್ ಸ್ಪರ್ಶದ ಸೂಚನೆ. ಇದನ್ನು ಪಂಚನಾಮೆಯಲ್ಲಿ ದಾಖಲಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
ನಂತರದ ತನಿಖೆ :
ಹಣವನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಕೈತೊಳಕಿದ ದ್ರಾವಣವನ್ನು ಸೀಲ್ ಮಾಡಿ ಫಾರೆನ್ಸಿಕ್ ಲ್ಯಾಬ್ಗೆ ಕಳುಹಿಸುತ್ತಾರೆ. ಆರೋಪಿಯನ್ನು ಬಂಧಿಸಿ ನ್ಯಾಯಾಲಯಕ್ಕೆ ಹಾಜರುಪಡಿಸುತ್ತಾರೆ.
ನ್ಯಾಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಮಹತ್ವ
ಫೀನಾಲ್ಫ್ಥಲೀನ್ ಟೆಸ್ಟ್ ಸಹಾಯಕ ಸಾಕ್ಷ್ಯ (corroborative evidence) ಆಗಿರುತ್ತದೆ.
ಆದರೆ ಶಿಕ್ಷೆಗೆ:
ಲಂಚ ಕೇಳಿದುದು (Demand), ಲಂಚ ಸ್ವೀಕರಿಸಿದುದು (Acceptance), ಇವುಗಳೂ ಸಾಬೀತಾಗಬೇಕು.
